TWAALF MAANDEN ACTIVITEITEN

Het jaar rond bij onze buren

Door ARJAN PAANS

(Uit: Algemeen Dagblad)

Berlijn, Bremen en Hamburg zijn zelfstandige deelstaten, net als het kleine Saarland. Maar omdat een jaar nu eenmaal twaalf en niet zestien maanden telt, hebben we deze vier ‘Länder’ ondergebracht bij hun grotere broers. Een jaar-rondreis door Duitsland.

Baden-Württemberg: snowkiten en sterren

Wintersport, maar dan anders. Dat kan in deze deelstaat, waar de meeste Nederlandse wintersporters alleen maar doorheen rijden als ze onderweg zijn naar Tirol. Zonde, want nergens is Duitsland winterser dan in dit land van koekoeksklokken, donkere naaldwouden en eindeloze langlaufpistes.

Vooral in het zuidelijke Zwarte Woud in de omgeving van Feldberg zijn tal van mogelijkheden. Ook voor wie niet van skiën houdt. Wat te denken van sneeuwschoenlopen, snowkiting of je sledehondrijbewijs halen? Hoewel het in bedwang houden van een roedel honden ook al wat behendigheid vereist, vergt snowkiten – een combinatie van skiën en vliegeren met metersgrote schermen – het uiterste van de wintersporter.

Ook wie het liever wat rustiger aandoet, kan hier terecht. Vooral langlaufers kunnen hun hart ophalen, bijvoorbeeld op de honderd kilometer lange Fernskiwanderweg tussen Schonach en Belchen, die in etappes is af te leggen.

Een tweedaagse cursus sledehondenrijden is te boeken via de VVV in Todtmoos (www.todtmoos.de ) en kost vanaf €360, exclusief hotelkosten. Todtmoos, met een hoogte tussen de 750 en 1200 meter, geldt als relatief sneeuwzeker. Snowkiten kan op de Feldberg, met 1493 meter het hoogste punt van het Zwarte Woud. Tweedaagse beginnerscursussen bij Kiteschule Skywalker (www.kiteschule-skywalker.de ) vanaf €199.

Zit het met het weer een keer tegen, dan zoekt de Baden-Württemberger zijn vertier in de voortreffelijke gastronomie, die als de beste van Duitsland geldt. Schwarzwälder Schinken en de heerlijke rode wijn, Spätburgunder, zijn overal in goede kwaliteit te krijgen. De deelstaat telt een groot aantal toprestaurants, maar nergens is de keuze zo moeilijk als in Baiersbronn, dat met twee driesterrenrestaurants, een éénsterrenrestaurant en twee Bib Gourmands op maar 16.000 inwoners een echt paradijs voor Feinschmecker is.

 

Noordrijnland-Westfalen: meedeinen

Het carnaval in Keulen is bijna zo oud als de stad zelf. Dat heeft natuurlijk alles met de Romeinse oorsprong van de stad (in het Latijn Colonia, oftewel ‘kolonie’) te maken. Algemeen wordt aangenomen dat het huidige carnaval een mengeling is van het Romeinse lentefeest en het Germaanse zonnewendefeest.

Nergens in Duitsland is het carnaval zo groot als in de Duitse domstad. Ruim 160 carnavalsverenigingen zorgen elk jaar voor optochten met zo’n tienduizend deelnemers (Jecken) en ruim 1,3 miljoen verklede toeschouwers uit de hele wereld. Het feest dat dan plaatsvindt, laat het laatste restje vooroordelen over stijve, formele Duitsers verdwijnen. Het hoogtepunt is op maandag voor aswoensdag, als de grote carnavalsoptocht plaatsvindt. De dinsdagavond voor aswoensdag wordt het carnaval beëindigd met een rituele verbranding van een stroman, Nubbel genaamd. Deze pop is de personificatie van de zondes die tijdens het carnaval worden begaan. De hotels in Keulen zijn al snel volgeboekt, dus reserveer op tijd. Wie achter het net vist, en toch iets van de carnavalssfeer wil meekrijgen, kan meedoen aan het binnencarnaval, dat op de 11de van de 11de begint. Vanaf begin januari wordt in diverse bekende carnavalskroegen het Schunkellied (meedeinlied) van het jaar gekozen. Kijk voor de data op de carnavalswebsite van www.koeln.de .

Keulen heeft de naam, maar in Düsseldorf kunnen ze er ook wat van. De stad gaat er prat op dat in de Bolkerstrasse de langste bar ter wereld staat: de hele straat. Hier drink je Altbier, het liefst uit een van de vele Hausbrauereien. Net als Keulen heeft Düsseldorf een figuur die de zonden van de feestvierders op zich neemt, de Hoppeditz. Deze ‘aartsnar’ wordt elk jaar op 11 november tot leven gewekt. Wie de begrafenis van de Hoppeditz wil meemaken, moet wachten tot aswoensdag. Dan wordt hij onder luid geweeklaag ten grave gedragen, en mag hij een jaar nadenken over zijn zonden.


 

Nedersaksen: moderne kunst en archeologie

Net over de grens en toch midden in het rijke culturele Duitse leven: Nedersaksen telt ruim zeshonderd musea. De Kunsthalle in Emden herbergt een bijzondere collectie moderne kunst: van werken uit het Duits Expressionisme en de Neue Sachlichkeit tot topstukken van na 1945 met kunstenaars uit de Cobra-groep als Jorn en Alechinsky. Op 14 maart opent een tentoonstelling van dertig topstukken van de Fundación ‘la Caixa’, een van de belangrijkste verzamelingen van hedendaagse kunst uit Spanje. kunsthalle.conne.net

Van de Amerikaanse architect Daniel Libeskind is in Duitsland vooral het Jüdisches Museum in Berlijn bekend. Het tien jaar geleden geopende zigzaggebouw won de Duitse architectuurprijs. Minder bekend is het door Libeskind ontworpen Felix Nussbaum Haus in Osnabrück, dat een jaar ouder is en is opgedragen aan het tragische leven van de in Auschwitz vermoorde kunstenaar.

In het op zichzelf al prachtige gebouw is nog tot 19 april een tentoonstelling te zien over de sporen die Joodse kunstenaars in de 19de en 20ste eeuw in de kunstgeschiedenis hebben nagelaten. Behalve werk van Nussbaum zijn schilderijen van belangrijke kunstenaars als Marc Chagall, Max Liebermann en Rebecca Horn te zien.

www.die-verborgene-spur.de

In het Horst Janssen Museum in Oldenburg zijn nog tot 3 mei 45 zeefdrukken van de in 1987 overleden Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol te zien. www.oldenburg.de

Archeologiefans moeten nog even geduld hebben tot 15 mei, als in Bramsche-Kalkriese de nieuwe permanente tentoonstelling over de Varusslag wordt geopend. Bij deze slag, in het jaar 9 na Christus, werd een leger van 18.000 Romeinen door de Germanen vernietigend in de pan gehakt. De traumatische nederlaag was voor de Romeinen reden de Rijn tot de noordgrens (limes) van hun gebied te verklaren.
www.kalkriesevarusschlacht.de

 

Thüringen: architectoer

Goethe, Bach en Schiller: geen andere deelstaat heeft zo veel cultuur voortgebracht als Thüringen. Niet alleen deze klassiekers, maar ook moderne kunst als het Bauhaus, de beroemde academie voor kunst, architectuur en vormgeving. De grondsteen voor deze stroming werd in Weimar gelegd, dit jaar precies negentig jaar geleden.

De stad oefende vooral in de twee eerste decennia van de 20ste eeuw een magische aantrekkingskracht uit op jonge, creatieve, avant-gardistische kunstenaars. Bauhausoprichter Walter Gropius streefde een radicale hervorming van leven en wonen na en had daarmee een sterke verwantschap met de Nederlandse stroming De Stijl. Door verschillende disciplines onder een dak bij elkaar te brengen, moesten moderne kunst en architectuur voor de massa bereikbaar worden.

In 1925 verhuisde de Bauhaus-hogeschool van Weimar naar Dessau, 165 kilometer verderop, in Saksen-Anhalt. Later vestigde het instituut zich in Berlijn, waar het in 1933 onder druk van het nationaal-socialisme zijn deuren sloot. Tegenwoordig herbergt Weimar geen Bauhaus-academie meer, maar wel een Bauhaus-museum, dat een grote collectie klassiekers herbergt.

Op 1 april gaat in liefst zes musea in de stad de overzichtstentoonstelling Das Bauhaus kommt nach Hause van start, over het begin van de stroming. Op http://bauhaus2009.itsrv.de zijn behalve overnachtingsarrangementen ook bijzondere Bauhauservaringen te boeken, zoals koken in Bauhausstijl.

 

Brandenburg: 60 jaar Bondsrepubliek

Dat het twintig jaar geleden is dat de Muur viel, viert Berlijn officieel pas in november, maar het verdient aanbeveling de stad in die maand te mijden. Het is er dan donker, guur en ongezellig. En het is ook niet nodig, want de herdenkingen zijn het hele jaar door en in het voorjaar is er in de stad veel meer te beleven. Een weekje naar Berlijn in mei, dat is het beste. Vooral rond de 22ste, als de Bondsrepubliek haar 60-jarig bestaan viert, is er weer een daverend feest op de Fanmeile voor de Brandenburger Tor. Alle andere evenementen, tentoonstellingen en rondleidingen rond de viering van de val van de Muur worden aangekondigd op www.mauerfall09.de .

Wie het feestgedruis even zat is, moet absoluut eens naar buiten voor een wandeling in Brandenburg. De 66 Seen Rundwanderweg, met een totale lengte van 385 kilometer, is wellicht wat veel gevraagd, maar een etappe moet kunnen. Een van de mooiste is die van Hangelsberg naar Bad Saarow.

Neem de trein vanaf het Hauptbahnhof naar Hangelsberg en volg daar de route naar Bad Saarow. Hoewel die met blauwe stippen uitstekend is aangegeven, is een wandelkaart of gps (route te downloaden via www.wanderkompass.de) geen overbodige luxe. Neem ook genoeg te eten en te drinken mee, want de kans is groot dat je onderweg niets tegenkomt. In goed zes uur gaat het langs kabbelende beekjes en idyllische meertjes naar het oude kuuroord.

Van Bad Saarow gaat een trein terug naar Berlijn, maar misschien is het na zo’n lange wandeling wel tijd voor een heerlijke massage. Op een van de mooiste plekjes op een schiereiland in de Scharmützelsee ligt Landhaus Hotel Alte Eichen (www.landhaus-alte-eichen.de ) met een heerlijke wellnessruimte en een prima restaurant. En aangezien in mei het aspergeseizoen in volle gang is, is het op de menukaart niet al te moeilijk kiezen. Overnachting inclusief ontbijt voor twee personen vanaf €105. Bij mooi weer kan er vanaf de steiger voor het hotel ook nog worden gezwommen en geroeid.



 

MeckPomm: zonne-baden en wellness

In Beieren is het rookverbod alweer van tafel, maar in het noorden van het land houden de Duitsers er stevig aan vast. Het eiland Rügen in de Oostzee opent dit jaar voor het eerst zelfs rookvrije stranden. In juni zijn de stranden van het populaire Oostzee-eiland in Mecklenburg-Voorpommeren nog niet overbevolkt door de Duitse badgasten. Na een korte inzinking na de Wende hebben die de kust weer helemaal herontdekt.

Rügen is beroemd om zijn markante krijtrotsen, die niet alleen oog-, maar ook huidstrelend zijn. Het krijt vormt namelijk de grondstof voor de vele wellness-behandelingen die in de hotels aan de kust worden aangeboden.

Vanaf zee is het uitzicht op de krijtrotsen nog mooier. Vanuit de haven in Sassnitz varen viskotters langs de Königsstuhl naar Kap Arkona, het noordelijkste puntje.

Het aan Polen grenzende eiland Usedom wordt ook wel ‘de badkuip van Berlijn’ genoemd. In Bansin is het grootste aantal villa’s te vinden in de stijl van de badhuisarchitectuur. De huizen met houten veranda’s werden in de jaren ’20 gebouwd door rijke Berlijners.

Typisch voor de Oostzeekust zijn de rieten korfstoelen met blauw- en rood-wit gestreepte kussentjes; je kunt ze overal huren. De strandmeubels, voorzien van opbergkastjes en uitklapbare voetenbanken, bieden beschutting tegen zon én wind.

Hoewel er veel prachtige hotels op Rügen zijn, ligt er niet een zo dicht bij het strand als Pension Robinson junior in Göhren. Tweepersoonskamer met terras op zee vanaf €85. www.strandhaus1.de. Op Usedom biedt Strandhotel Ostseeblick (tweepersoonskamer vanaf €150) Seeness-behandelingen: wellness met ingrediënten uit de zee. www.strandhotel-ostseeblick.com

 

Sleeswijk Holstein: chique stranden

De zee roept, in havenstad Hamburg. Bij het stadsstrand Strand Pauli, in de gelijknamige havenwijk, dansen de bewoners op zwoele zomeravonden de tango. In het verlengde van de kade ligt de Hamburgse vismarkt, waar zondagmorgen – weer of geen weer – de feestvierders vanaf vijf uur hun anti-katerontbijtje komen halen.

Met een kustlijn van meer dan duizend kilometer biedt Duitsland sowieso onbegrensde mogelijkheden voor een strandvakantie. Neem het waddeneiland Sylt, het Duitse miljonairs-paradijs. Alleen al de autotrein ernaartoe is een belevenis: wie met een modale middenklasser het perron af rijdt, voelt zich als een huismus tussen een zwerm tropische vogels. Suv’s, dure cabrio’s en limousines staan er bumper aan bumper.

Eenmaal op Sylt verspreiden de vakantiegangers zich snel over de langgerekte duinenrij, op weg naar de eigen rietgedekte villa of het exclusieve hotel. ’s Avonds komen ze elkaar weer tegen in een van de vele restaurantjes. In Sansibar bijvoorbeeld. Vooraf even de societybladen Bunte of Gala checken, dan herkent u de Duitse beroemdheden.

Ook wie rust zoekt, is op Sylt aan het juiste adres. Wie een wandeling over het veertig kilometer lange Weststrand maakt, heeft dikke kans geen sterveling tegen te komen. Heerlijke heidevelden, diepe duinpannen en een imposante rode rotsformatie maken het eiland op natuurgebied een exclusief reservaat.

Onstuimiger gaat het er in St. Peter Ording aan toe. Op het twee kilometer brede zandstrand staat bijna altijd een stevige bries, die de lust tot vliegeren aanwakkert. In stoere driewielers scheuren vliegeraars over het strand, snelheden bereikend tot wel honderd kilometer per uur.

Wie de soms belachelijk hoge hotelprijzen op Sylt te gortig zijn, kan terecht op een van de drie campings, zodat er genoeg overblijft voor oesters en sekt. Prijzen voor een tentje met twee personen: €17,50. Een tweedaagse cursus kitebuggy (vanaf 13 jaar) kost €169. www.buggyfahrschule.de


 

Saarland: oude industrie

Als oude industrienatie kent Duitsland een grote hoeveelheid industrieel erfgoed. Het Saarland, waar vroeger veel kolen werd gewonnen, heeft de laatste jaren een aantal industriële fiets- en wandelroutes aangelegd, die de moeite waard zijn. Op die routes (www.tourismus.saarland.de ) wordt duidelijk hoe romantisch overwoekerde ruïnes kunnen zijn.

Een voormalig hoogovencomplex, de Völklinger Hütte, schopte het tot Unesco-werelderfgoed. Het bedrijf werd in 1986 stilgelegd, maar is nooit afgebroken. Waar ooit 26.000 mensen werkten, is een ‘ijzeren kathedraal’ ontstaan die een surrealistische aanblik biedt. Hoewel het complex ook zelfstandig is te bezichtigen, bieden de rondleidingen op zondagmiddag veel extra informatie.

Wie wat te veel aan de economische recessie wordt herinnerd, doet er goed aan verder te reizen naar de aangrenzende deelstaat Rijnland-Palts, waar de grootste bewaard gebleven Romaanse kathedraal staat: de Dom van Speyer. Het amfitheater van Trier, Duitslands oudste stad, staat eveneens op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Tip: restaurant Becker’s in Trier heeft twee Michelinsterren, de aangrenzende wijnbar heeft er geen. Verschil tussen de twee restaurants is vooral het interieur; het restaurant is behoorlijk minimalistisch ingericht, de wijnbar wat oubollig Duits. Maar de kok is dezelfde en de prijzen zijn in de wijnbar heel wat aangenamer.

 

Saksen: wijnproefwandelingen

Duitse wijn wordt in Nederland ten onrechte nog altijd geassocieerd met goedkope, zoete rommel. Experts voorspellen zelfs dat nog dit jaar niet alleen witte, maar ook rode wijnen uit ons buurland het helemaal gaan maken.

Een goede manier om drempelvrees te overwinnen is een Wein & Käse-avond op Schloss Wackerbarth in Radebeul. Temidden van de zonovergoten wijnbergen ligt het plaatsje, op twintig minuten rijden van Dresden. Deze barokke stad belichaamt als geen andere in het oosten van Duitsland het vrolijke levensgevoel dat bij wijn hoort. ‘Florence aan de Elbe’, wordt Dresden van oudsher genoemd, wat behalve met de indrukwekkende bouwkunst ook te maken heeft met het Italiaanse Dolce Vita.

Het perfecte tijdstip voor een wijnreis is september – de ‘tweede oogstmaand’ – omdat dan de wijnfestivals losbarsten.

Op het barokke landgoed Wacker-barth vinden ook wijnproefwandelingen plaats, die door terassen vol welig tierende druivenranken naar boven voeren. Aan de glooiende oevers van de Elbe liggen nog veel meer wijnlandgoederen, vaak met een rijke traditie. Schloss Proschwitz in Zadel über Meissen bijvoorbeeld, waar een onteigende prins en een voormalige communistische arbeidersbrigade de handen ineen sloegen en op de vruchtbare bodem het succesvolste Oost-Duitse wijngoed schiepen. Na jaren investeren wordt er nu winst gemaakt en vinden de wijnen hun weg over de hele wereld.

Behalve wijn biedt Proschwitz ook diners en concerten op het prachtig gerenoveerde kasteel aan. Wie niet de Bob wil zijn, reserveert een van de knusse gastenkamers.

Slapen in Radebeul kan in het bijzonder romantische Villa Sorgenfrei (www.hotel-villa-sorgenfrei.de ). Tweepersoonskamers vanaf €169. Veel minder chic, maar zeer geliefd bij fietsers en mooi gelegen in de oude dorpskern is Dittrichs Erben Ferienhof (www.ferienhof-altkoetzschenbroda.de). Overnachting voor twee personen: €80.


 

Beieren: bier drinken in Dirndl of Lederhosen

In Beieren begint oktober al op de derde zaterdag van september. Dan gaat het grootste volksfeest ter wereld van start: in hoofdstad München slaat de burgemeester het eerste vat bier aan, waarmee het startsein is gegeven voor een drie weken durende biermarathon van ongekende proporties. Meer dan 60.000 hectoliter gerstenat gaan erdoorheen, 500.000 kippenpoten en ruim 140.000 braadworsten.

Maar behalve een eet- en drinkfestijn is het Oktoberfest een gelegenheid waar het bewijs wordt geleverd dat folklore niet oubollig of goedkoop hoeft te zijn. Natuurlijk is het gemakkelijk om een Dirndl of Lederhose bij de lokale vestiging van de C&A te kopen, maar de Münchense schickeria neemt daar geen genoegen mee. Dames die helemaal de blits willen maken op de Wies’n (het feestterrein) trekken een deftig jurkje uit de collectie Lollipop & Alpenrock aan van de Mannheimse ontwerpster Lola Paltringer. Schrik niet van de prijs: je bent zo 2200 euro kwijt, maar dan heb je wel een Dirndl waarin ook Paris Hilton zich in München liet zien. Mannen hebben het iets gemakkelijker: een Lederhose van wildbok of hertenleer is al voor €369 euro te koop.

Op de bonnefooi naar het Oktoberfest kan, want de toegang tot het feestterrein is gratis. Maar pas op: de kaarten voor de feesttenten, waar de leukste partijtjes worden gehouden, zijn zo weg, net als de hotelkamers. Op www.oktoberfest.de kun je een arrangement met hotelovernachting en toegangskaarten boeken.


 

Hessen: welkom in sprookjesland

A ls de dagen korter worden en een gure herfstwind over het heuvelland waait, is het tijd om elkaar sprookjes te vertellen. En daarvoor is geen betere plek denkbaar dan de open haard van de Sababurg in Hofgeismar. Hier, midden in het dunbevolkte Reinhardswald, tekenden de gebroeders Grimm in de 19de eeuw veel van hun sprookjes op.

De Sababurg, omringd door een bos met eeuwenoude eiken, is volgens de overlevering het echte kasteel van Doornroosje. Gelukkig is de burcht allang ontwaakt en houdt Doornroosje elke zondagmiddag om vier uur audiëntie. Behalve een spinnewiel, weggemoffeld in het trappenhuis van de toren, is er in en om het slot weinig dat op een kitscherige manier doet herinneren aan het verhaal over de slapende prinses. Wel is het kasteel uiteraard het belangrijkste tussenstation in de Doornroosjeroute. Zelf een nacht in een hemelbed in het Doornroosje-kasteel doorbrengen kan vanaf €150 (tweepersoonskamer).
www.sababurg.de
In Baunatal woonde de bron van veel verzinsels: hier kwam 250 jaar geleden Dorothea Viehmann ter wereld. Als sprookjesvertelster vermaakte zij de buurkinderen, maar via de gebroeders Grimm zou zij een miljoenenpubliek bereiken. Liefst 36 sprookjes tekenden de broers op uit haar mond. Wie in het Brauhaus Knallhütte gaat eten, waar Viehmann woonde, krijgt met de spreuk ‘Tafeltje dek je’ nog een portie opgediend, net zo lang tot hij genoeg heeft.

Bij een bedevaart naar het land waar de sprookjes vandaan komen, hoort natuurlijk ook een bezoek aan de geboorteplaats van de gebroeders Grimm: Hanau. Hoewel een groot deel van het historische centrum in de Tweede Wereldoorlog is verwoest, heeft de stad nog altijd tal van gebouwen die de moeite waard zijn. In het rood-wit gekleurde Goldschmiedehaus is te zien dat de wereld niet alleen de sprookjes aan de stad te danken heeft.

In Kassel is het Brüder Grimm-Museum de moeite waard, met op de derde verdieping een interactieve sprookjeswereld.

 

Saksen-Anhalt: kerstmarkten

December is de maand van de kerstmarkten. De massa’s toeristen gaan naar Keulen, Münster en Aken en hoewel het vast een bepaalde charme heeft om met zijn honderdduizenden draaierig van de glühwein door de binnensteden te schuifelen, spreekt er veel voor een ingetogener voorpret op de Stille Nacht. Het prachtige Quedlinburg in Saksen-Anhalt biedt die mogelijkheid.

Op nog geen vijf uur van Utrecht, aan de noordkant van de Harz, ligt de duizend jaar oude vakwerkstad, die in 1994 door Unesco tot Werelderfgoed werd uitgeroepen. De duizend jaar oude stad telt maar liefst 1300 prachtig gerestaureerde historische vakwerkhuizen. Het hoogtepunt van de kerstmarkt zijn het tweede en derde adventsweekend, als 25 huizen in de binnenstad hun anders gesloten binnenplaatsen openen voor publiek. In plaats van de jinglebellsrock van de grotere kerstmarkten, vinden in Quedlinburg ingetogener orgelconcerten plaats. Maar uiteraard is ook hier aan wafels en glühwein geen gebrek.

Iets buiten het centrum van Quedlinburg ligt Romantik Hotel Am Brühl (www.hotelambruehl.de ), met tweepersoonskamers vanaf €120. Het goede restaurant heeft een perfecte wijnkaart. Direct aan het Marktplein ligt hotel Theophano (www.hoteltheophano.de), met prima kamers vanaf €99 en heerlijke taarten in het grand café.

Met een beetje geluk ligt er in december sneeuw in de Harz, want 45 kilometer westelijk van Quedlinburg liggen de pistes van Braunlage en Sonnenberg.