Info Turkije

Turkije (Türkiye Cumhuriyeti) is een schiereiland van 814.578 km². Dat is 19 keer de oppervlakte van Nederland. Turkije ligt voor 3% in Europa (Thracië) en voor 97% in Azië (Anatolië). Beide delen zijn van elkaar gescheiden door de Bosporus, de Zee van Marmara en de Dardanellen die samen weer de verbinding vormen tussen de Egeïsche Zee (ten westen van Turkije) en de Zwarte Zee (ten noorden van het land). Behalve deze beide zeeën grenst Turkije in het zuiden aan de Middellandse Zee. Buurlanden zijn talrijk: Syrië, Irak, Iran, Armenië, Georgië, Bulgarije en Griekenland. Turkije is een prachtig land. De landschappen zijn erg gevarieerd. Baaien, rotsen, zand- en kiezelstranden aan de 8000 km lange kuststrook. Hoge bergen, zoutmeren, steppen en rivieren in het Anatolische binnenland. Hoe oostelijker je komt, hoe hoger de bergen worden, met als hoogste punt de bijbelse berg Ararat van 5185 m. Op deze eeuwig besneeuwde berg zou de ark van Noach gestrand zijn. Heel bijzonder is het maanlandschap van Cappadocië dat we in deze reis zullen bezoeken. Een gevolg van vulkanische uitbarstingen van de Erciyas Dagi, die zo'n 15 miljoen jaar geleden begonnen. Door de invloed van regen en wind hebben de vulkanische gesteenten (het zachte poreuze tufsteen en het harde basalt) vreemde vormen gekregen.

In het voorjaar laten de kusten van de Middellandse Zee en de Egeïsche Zee één grote bloemenzee zien. Wilde bloemen en struiken zijn alom tegenwoordig. Het Taurusgebergte in het zuiden heeft beboste en kale hellingen, in de lente en zomer begroeid met gras. Aan de kusten zie je palm-, pijn- en avocadobomen. Er groeien vijgen, olijven, citrusvruchten, bananen. Je ziet tabaks- en katoenplantages. Kortom, een grote variëteit aan plantengroei.

Cultuur Overal in Turkije vind je spectaculaire opgravingen en monumenten uit verschillende perioden van de geschiedenis. Hittieten, Grieken, Romeinen, Byzantijnen, Seldsjoeken, Osmanen, allemaal lieten ze hier hun sporen achter.

Visuele kunst in de Arabische wereld betekent vaak architectuur, grotendeels omdat de islam afbeeldingen van levende dingen verbiedt. Je kunt genieten van prachtige moskeeën, koranscholen en hammams, versierd met ingewikkelde geometrische patronen en bloemmotieven. Indrukwekkend zijn de Blauwe Moskee in Istanbul en de diverse moskeeën in Konya, de meest religieuze stad van het land.

Turkije heeft een populatie van ca. 63 miljoen mensen. Ongeveer de helft daarvan woont op het platteland. Maar meer en meer mensen trekken naar de steden, op zoek naar werk. De steden zijn niet in staat de snelle toeloop van bewoners op te vangen. De mensen zoeken daarom hun toevlucht tot de gecekondu, in één nacht gebouwde (krot)woningen. In de hoofdstad Ankara leven 3,2 miljoen mensen. Istanbul is nog groter: ongeveer 12 miljoen inwoners! Een grote kinderschare is nog steeds een goede oudedagsvoorziening en daarom populair. Er zijn opvallend veel jonge mensen. Het verschil tussen stad en platteland is enorm. Europese invloeden zijn gemeengoed geworden in de grote steden en vooral in (zuid)west-Turkije. Verder oostwaarts is men veel traditioneler ingesteld. Je ziet dit o.a. aan de wijze van kleden.

Van de bevolking is 98% moslim, waaronder een groot aantal soennieten, een kleiner aantal alevieten en nog kleinere groepen sjiieten en yezidieten. De enige door de overheid erkende minderheden zijn de kleine groepen Grieks-orthodoxe en Armeense christenen en sefardische joden. De Koerden vormen de grootste etnische minderheid in Turkije. Hun precieze aantal is niet bekend, omdat hun bestaan officieel altijd is ontkend en ze daarom staan ingeschreven als Turk in plaats van als Koerd. Waarschijnlijk is 20% van de Turkse bevolking Koerd. Het merendeel van de Koerdische bevolking leeft in het oosten en zuidoosten van het land. De Koerden zijn regelmatig in het nieuws vanwege het onafhankelijkheidsstreven van de Koerdische Arbeiderspartij PKK. Dit streven is een van de grootste problemen van de Turkse regering, omdat het gepaard gaat met gewelddadige guerrilla-activiteiten. Het Turkse leger grijpt regelmatig in om de strijders uit te schakelen en bedient zich steeds vaker van dezelfde methoden als de PKK. De afgelopen jaren zijn er veel burgerslachtoffers gevallen. Discussies over dit zeer beladen onderwerp zijn in Turkije moeilijk te voeren.

Turkije is een islamitisch land. In 1928 schafte Atatürk de islam als staatsgodsdienst af. De nationale rustdag werd zondag, in plaats van vrijdag (de eigenlijke rustdag van de moslims). Van de religieuze feesten werden alleen het Offerfeest en het Suikerfeest als nationale feestdag gehandhaafd. De rechtspraak werd herzien naar westers voorbeeld en de bouw van nieuwe moskeeën en het dragen van de sluier werden verboden. Momenteel is er weer een toenemende belangstelling voor het geloof, en door deze re-islamisering van de samenleving is het ook een belangrijk onderwerp voor de overheid, alleen al uit electorale overwegingen. Er mogen weer moskeeën worden gebouwd, er wordt veel religieuze literatuur verkocht, islamitische opleidingsinstituten schieten uit de grond en sinds 1990 is het studentes weer toegestaan een hoofddoek te dragen op de universiteit. Landen als Iran en Saoedi-Arabië steunen deze godsdienstige opleving met enorme geldbedragen. De progressievere Turkse bevolking vreest dat het land de kant van Iran opgaat. Het Arabische woord 'islam' betekent 'overgave aan God'. Grondslag van de islam is het geloof in de ene en ondeelbare god Allah. Mohammed is zijn profeet. Allah openbaarde in de zevende eeuw aan Mohammed het Woord Gods middels de aartsengel Gabriël. Die openbaringen zijn opgetekend in het heilige schrift van de islam, de Koran. Eeuwenlang vormde de sharia, de heilige wetten van de islam gebaseerd op de Koran, de kern van de rechtspraak, de wetgeving en het onderwijs in de islamitische landen. Er zijn vijf plichten die iedere moslim moet nakomen, de zogenoemde vijf zuilen van de islam.

De islam verbiedt het eten van varkensvlees en het drinken van alcohol. De islam heeft ook de neiging de seksen te scheiden. In sommige restaurantjes lijkt het of er alleen mannen mogen eten, maar als je erom vraagt, sturen ze je naar de aile salonu, een afgescheiden plek waar ook vrouwen welkom zijn. Kuisheid is erg belangrijk voor de islamieten; toeristen die zich in badkleding of te kleine broekjes op straat begeven worden op zijn minst geminacht (zeker in Konya!). Enige terughoudendheid in kleding en gedrag voorkomt vervelende situaties. In de grote steden en in de toeristencentra is men uiteraard veel vrijer.

Turken zijn soms conservatief met betrekking tot kleding en niet gewend aan de (in hun ogen) soms bizarre manier waarop toeristen zich kleden. Toch zijn ze minder conservatief in dit opzicht dan de bewoners van de buurlanden. Vrouwen kunnen het beste jurken of broeken dragen tot minstens de hoogte van de knie. Zorg er ook voor dat je schouders bedekt zijn. Topjes met spaghettibandjes worden zeker niet alom gewaardeerd. Een vrouw in een spijkerbroek of jurk is volkomen normaal. Mannen zullen meestal geen problemen hebben als ze rondlopen in (niet te) korte broeken. Lange broeken worden zeker meer gewaardeerd.

Natuurlijk behoor je een moskee altijd blootsvoets te betreden. Kleed je een beetje conservatief als je een moskee wilt betreden. Sommige zullen je een overjas geven als ze vinden dat je er niet decent genoeg bij loopt. Mannen in korte broek lopen het risico niet in de moskee toegelaten te worden, omslagdoek of niet.

In het zomerseizoen kun je het beste makkelijke kleding meenemen, goede dichte loopschoenen, eventueel sandalen, een zonnebril, zonnehoed of sjaal, badkleding en een trui of dunne jas voor de avonden. Verder is alles wat je eventueel nodig zou kunnen hebben ook in Turkije te koop.

De cultuurverschillen tussen West-Europeanen en Turken zijn zo groot dat je er een heel boek aan zou kunnen wijden. Hieronder zijn er een paar punten uitgepikt, die van direct en dagelijks belang zijn bij je omgang met de bewoners.

Kussen In de minder toeristische gebieden is het zeer ongewoon om in het openbaar genegenheid voor elkaar te tonen. Zoenen en knuffelen in het openbaar wordt ervaren als hoogst storend. Op een andere manier kussen Turken wel graag. Van jongs af aan wordt ze geleerd de handen van ouderen te kussen als eerbetoon. Bij aankomst of vertrek is het voor mannen en vrouwen gebruikelijk om elkaar te kussen. Als mensen met elkaar een gesprek voeren, staan ze veel dichter bij elkaar dan in het Westen gebruikelijk is. Het is ook volkomen normaal om twee mannen al pratende hand in hand over straat te zien lopen.

Etiquette Je mag nooit naar iemand wijzen. Tandenstokers dienen gebruikt te worden met de hand voor de mond en niezen in het bijzijn van anderen is onbeleefd. Verder mag je nooit zo zitten, dat je voetzool zichtbaar is.

Onderhandelen Onderhandelen is erg normaal in Turkije. Doe het vooral als je souvenirs gaat kopen, het wordt van je verwacht! Neem er de tijd voor. Het is normaal als je tussentijds een kopje thee aangeboden krijgt. Als je tot een compromis bent gekomen over de prijs, ben je verplicht te kopen. Je kunt natuurlijk wel voortijdig afhaken. In winkels met levensmiddelen staan de prijzen wel vast. Als souvenirs zijn hier lederwaren te koop, tapijten, goud en zilver. Wat antiek betreft: het is streng verboden antieke voorwerpen uit te voeren naar het buitenland!

Opdringerigheid Turken zijn over het algemeen zeer beleefde en gastvrije mensen. In toeristische gebieden kunnen handelaren en kinderen wel eens opdringerig zijn, maar dat is doorgaans aan het gedrag van de toeristen zelf te wijten. Indien je met rust gelaten wilt worden, deel dat dan vriendelijk, maar beslist mee, ook al is dat soms moeilijk. Bedenk dat je voor de doorsnee Turk altijd een rijk mens bent, alleen al door het simpele feit dat je je deze reis kunt veroorloven.

Gezelschap Als je je in Turkije even terug wilt trekken, zal iemand je al snel, met een glaasje thee, gezelschap komen houden. Turken doen alles graag samen. Niet alleen thee drinken en eten, ook allerlei andere bezigheden, zoals koken, naar de markt gaan en reizen. De familie speelt hierbij een belangrijke rol.

Vrouwen Voor de wet zijn vrouwen gelijk aan mannen, maar in de praktijk is Turkije een uitgesproken mannenmaatschappij, waar vrouwen over het algemeen niet veel te vertellen hebben, zeker op het platteland. Voor traditionele Turkse vrouwen gelden strenge regels. Totdat een meisje een huwelijkskandidaat heeft gevonden en getrouwd is, zal er door haar familie streng gewaakt worden over haar eerbaarheid en maagdelijkheid. Alleen reizende westerse vrouwen worden helaas vaak aan het hoofd gezeurd, hetgeen waarschijnlijk vooral te wijten is aan de vele westerse films en de afwijkende moraal. Een kennelijk ongehuwde, volwassen vrouw alleen op vakantie moet wel haast 'eerloos' zijn (lees: een prostituee). In restaurants en theehuizen met het opschrift aile salonu kun je ongestoord terecht. Voor vrouwen geldt, meer dan voor mannen, dat ze zich het beste wat conservatief kunnen kleden. In de toeristische centra is men meer gewend dan elders, maar ook daar geldt: hoe uitdagender de kleding, hoe meer kans op ongewenste aandacht en weerstand.

Moskeebezoek Voor toeristen zijn moskeeën over het algemeen vrij toegankelijk, behalve als er een gebedsdienst is. Het is daarom raadzaam op vrijdag de moskee te mijden. Het kan voorkomen, dat een deel van de moskee is afgeschermd voor moslims, zodat die daar kunnen bidden, zonder gestoord te worden door horden toeristen. Voordat je een moskee bezoekt, moet je ervoor zorgen dat je gepast gekleed bent. Bij het betreden van de moskee moet je je schoenen uit doen. Er staan speciale rekken, waar je je schoenen kunt achterlaten. Vrouwen en mannen moeten kleding dragen waarbij schouders en knieën bedekt zijn. Vrouwen dienen ook nog een hoofddoek te dragen. Het wordt op prijs gesteld als je in de moskee niet te hard praat en geen foto's neemt van biddende mensen. Let er ook op dat je niet voor biddende mensen langs loopt. Een donatie wordt bij het verlaten van de moskee op prijs gesteld, maar is niet verplicht.

Toiletten In Turkije vind je zowel hurktoiletten als de ons bekende wc-potten. In plaats van wc-papier is er bijna altijd een kraantje op het toilet. Als er wel wc-papier aanwezig is, moet je dat na gebruik in de toiletemmer gooien. De wc's raken hier namelijk snel verstopt, omdat de riolering hier niet op gebouwd is.

Feesten en tradities Feesten in de familie zoals geboorte, besnijdenis, verloving en huwelijk worden als het enigszins mogelijk is groots gevierd. Omdat de feesten veel geld kosten, wordt er vaak lang voor gespaard. In de dorpen wordt iedereen uitgenodigd en in de steden worden uitnodigingen verstuurd. Toeristen zijn alleen welkom wanneer ze gevraagd worden. Mocht je dat overkomen, maak daar dan zeker gebruik van!

Besnijdenisfeest Als de baby een jongetje is, volgt na verloop van tijd de besnijdenis. Dat is een belangrijke en feestelijke gebeurtenis voor de familie. De besnijdenis is een voorwaarde om moslim te mogen zijn, zo is de algemene opvatting. Maar ook wie het geloof niet belangrijk vindt, laat zijn zoon besnijden. Het is onderdeel van de cultuur en traditie en ook lichamelijke hygiëne speelt een rol. Een jongen kan als baby besneden worden, maar meestal wacht men tot hij tussen de vijf en acht jaar is. Op het platteland wordt de ingreep verricht door een ervaren besnijder, die vaak geen medicus is. In de stad gaat men over het algemeen naar een ziekenhuis. De familie organiseert meestal een groot feest, vergelijkbaar met een bruiloft. Omdat zo’n feest natuurlijk heel wat kost, zie je regelmatig twee of meer broertjes of neefjes in het feestelijk versierde bed zitten, opgedirkt en wel.

Badhuis Een bijzondere ervaring is een bezoek aan een hammam (badhuis). In Turkije is de gewoonte een badhuis te bezoeken erg algemeen. De baden hebben hun vaste openingstijden; er zijn aparte tijden (en soms aparte ruimtes) voor vrouwen. Je moet er een paar uur voor uittrekken. In de hammam zijn er hete en lauwe baden en zweetruimtes, geen koude baden. Je schept met een schotel het water uit een van de bakken over je lijf. Massages kosten extra en zijn zeer grondig. Daarna kun je in de rustkamer eventueel een glaasje thee drinken en ontspannen. Mannen moeten er op letten hun onderlijf bedekt te houden. Vrouwen zijn onderling minder preuts. Handdoeken worden uitgereikt.

Muziek Volksmuziek leeft nog steeds in Turkije. In restaurantjes hoor je de klanken van de sas, en de zangerige melodieuze liedjes. Een aantal grote steden heeft een muziekfestival en in de antieke theaters van Efeze en Side vinden in de zomer grote concerten plaats. Turkse popmuziek is geïnspireerd op westerse popmuziek, maar maakt gebruik van de Turkse volksmuziek. De Turkse zanger Tarkan is ook in Nederland door gedrongen. In sommige restaurants is live muziek, met misschien ook wel een erotische buikdanseres.

Vrije dagen Op de vijf officiële feestdagen zijn de overheidskantoren, banken en winkels over het algemeen gesloten. De feestdagen zijn: 1 januari (Nieuwjaarsdag); 23 april (Kinderdag en Nationale Onafhankelijkheidsdag); 19 mei (Jeugd- en Sportdag); 30 augustus (Overwinningsdag); 29 oktober (Dag van de Republiek). Er zijn ook twee islamitische feesten (Offerfeest en Suikerfeest) die als officiële feestdagen gelden, maar omdat de data daarvan afhankelijk zijn van de stand van de maan, zijn die feesten elk jaar op een andere datum.

Islamitische feesten De Ramazan (ramadan of vastenmaand) begint waarschijnlijk (afhankelijk van de maanstand, kan per regio verschillen) in 2003 op 27 oktober en duurt een maand. De Ramazan kan hinderlijk voor toeristen zijn. In Jordanië zijn alle restaurants dicht; eten, drinken en roken in het openbaar wordt niet op prijs gesteld. Voor toeristen wordt wel gekookt en gezorgd. Het spreekt vanzelf dat men de mensen niet de ogen moet uitsteken door vlak voor hun neus te eten. Na afloop van de Ramazan wordt het Suikerfeest (Şeker Bayram) drie dagen lang gevierd (27-29 november 2003). Het Offerfeest (Kurban Bayram) is weer ruim twee maanden daarna. Het offerfeest begint in 2003 op 12 februari en duurt 3 dagen. In 2004 is het offerfeest op 2 februari.

Turkije heeft 220 volt, 50 hertz wisselstroom. Een internationale verloopstekker kan makkelijk zijn, omdat niet alle stopcontacten hetzelfde formaat hebben. Het is handig, voor in het geval het licht uitvalt, een zaklamp bij je te steken, ook wanneer je 's avonds uit wandelen gaat.

Drinkwater Het water uit de kraan is niet geschikt voor consumptie. Koop flessen gezuiverd drinkwater, dat kan overal wel. Let er wel op dat de flessen hun oorspronkelijke sluiting hebben. IJsklontjes in je cola zijn ook taboe, die worden immers gemaakt van leidingwater. Poets ook je tanden met flessenwater.

Maaltijden Breng je maag maar naar Turkije; ze zal je er dankbaar voor zijn. De Turkse kookboeken zien er indrukwekkend uit, met invloeden van nomadische herdersvolken uit Centraal-Azië, Turkse Seldsjoeken, Middellandse Zeelanden en de Osmanen. Maar bij de families thuis en in de restaurants zul je vaak dezelfde gerechten tegen komen. Het ontbijt (kahvalti) bestaat over het algemeen uit vers brood, geitenkaas, komkommer, tomaat, olijven en een kop koffie of thee. Grote hotels serveren ook wel een Europees ontbijt. Voor het diner is er een ruime keuze. De warme maaltijd wordt door veel Turken zelf 's middags genuttigd. Natuurlijk kun je ook 's avonds gewoon uitgebreid eten. Enkele van de voorgerechten zijn: Patlican salatasi (salade van gemalen aubergine), piyar salatasi (salade van witte bonen), börek (tot sigaren opgerolde bladerdeegrolletjes gevuld met bijvoorbeeld rijst en gehakt of met kaas en peterselie), biber dolmasi (met rijst en gehakt gevulde paprika's of aubergines), yaprak dolma (wijnblad gevuld met rijst). Een gemengde salade bestaat uit vaak niet meer dan een paar schijven tomaat, komkommer en wat uienringen. Er zijn ook meer gevarieerde salades. Over het algemeen wordt de salade vóór het hoofdgerecht geserveerd. Dan de hoofdgerechten. Vers brood en rijst (pilav) of gekookte gebroken tarwe (bulgur) hebben een belangrijke plaats in het menu. Şiş kebap (een spies met stukjes geroosterd lamsvlees) is een Turkse uitvinding en je zult overal de kebapçis aantreffen. Andere kebaps zijn döner kebab (schapenvlees dat in lange repen aan een spit bevestigd is en langzaam langs een gloeiend vuur draait; de geroosterde buitenkant wordt er in dunne schijfjes afgesneden), adana kebab (sterk gekruid geroosterd vlees), köfte (gehaktballetjes), shaslik (spies met stukjes rund- of schapenvlees waar ook uien, stukjes nier en lever tussen zitten). In veel restaurants kun je ook kip (tavuk) bestellen, die op verschillende manieren kan zijn klaar gemaakt. In de restaurants tref je veel lams- en visschotels. Vis (balik) kan soms prijzig zijn. Er is zwaardvis (kiliç), makreel (uskumru), tonijn (palamut), forel (alabalik) en sardine (sardalya). De vis kan geroosterd (izgara) of gebakken (tava) gegeten worden. Je kunt ook een goedkopere Turkse pizza nemen. Vegetariërs hebben minder keuze, maar van de honger zul je niet omkomen. Maak gewoon een compleet maal van de meze (voorgerechten). Aubergine is groente nummer één: kijk uit naar de imam bayildi (de priester viel flauw), een schotel met gevulde aubergine. Bladgroenten komen weinig of niet voor, maar komkommer, paprika, aubergine, uien, aardappelen, bonen en courgettes worden volop gebruikt. Groenten worden meestal door en door gaar gekookt of gestoofd. Toetjes (tatlilar) zijn zoet (vaak druipend van de honing) en combinaties van vruchten, noten en gebak, zoals de baklava. Helva zijn de mierzoete amandelblokken met sesamolie. Verder zijn heerlijk als toetje de yoghurt (yoğurt), amandelpudding (asure), rijstpudding (sütlak) of het heerlijke verse fruit zoals appels, peren, sinaasappelen, druiven, perziken, watermeloenen, suikermeloenen of vijgen.

Drinken De nationale drank is çay (thee). Thee wordt geserveerd in kleine glaasjes met een paar klontjes suiker op een schoteltje. Je moet ook de elma çay eens proberen (appelthee). Koffie (kahve) is minder populair en dus moeilijker te krijgen. Het wordt gedronken uit poppenservieskopjes, met veel drab erin, die eerst moet bezinken. In veel toeristische restaurants wordt in plaats van Turkse koffie ook wel Nescafé geserveerd. De koran verbiedt het drinken van alcohol, maar veel moderne moslims nemen het niet zo nauw met dit verbod. Bier (bira) wordt dan ook bijna overal geserveerd. Turkse wijnen (şarap) zijn goedkoop en verrassend goed. Raki, is een sterk alcoholische anijsdrank, die uit druiven wordt gedestilleerd. Hij wordt puur gedronken of aangelengd met water. Frisdrank is overal goed verkrijgbaar, net als mineraalwater (maden suyu).

Restaurants Er zijn verschillende soorten restaurants. In de vele goedkope zelfbedienings-restaurants, lokanta genoemd, staan bij de ingang grote bakken met kant-en-klaar eten, dat warm gehouden wordt. Restaurants zijn over het algemeen duurder dan lokanta's. Als je de menukaart niet begrijpt, kun je in vitrines je gerecht(en) uitzoeken. Vaak mag je een blik in de keuken werpen, als je dat eerst even vraagt. In toeristische plaatsen is er behalve een Turkse keuken ook een internationale. De tafels worden over het algemeen goed schoon gehouden. Een goed lopend restaurant heeft vaak jongens in dienst die alleen aangesteld zijn om de tafels te dekken en af te ruimen. Zo kan het gebeuren dat je je laatste hap nog niet verwerkt hebt, of je bord wordt al weggenomen.

In goedkope restaurants is het niet nodig om meer dan enkele munten als fooi achter te laten. In duurdere restaurants is een fooi veel algemener. Zelfs al is er 10 of 15% service charge toegevoegd aan je rekening, dan verwacht de ober nog een fooi van zo'n 10% rechtstreeks. In de eenvoudige lokanta’s word je geacht te betalen aan de man achter de toonbank bij de ingang. Daar hoef je geen fooi te geven, al is wat extra geld voor een kop koffie of frisdrank een aardig gebaar. Ook kofferdragers verwachten een fooi. In taxi's kun je het bedrag naar boven afronden als fooi. Met gidsen (bijvoorbeeld bij archeologische vindplaatsen) is het geven van een fooi soms moeilijker. Uit beleefdheid weigeren ze vaak een fooi. Je kunt de fooi nog een tweede of derde keer aanbieden. Als de derde keer nog steeds geweigerd wordt, dan kun je ervan uit gaan dat hij/zij echt geen geld van je wil.

De buschauffeur (en eventuele bijrijder) verwachten een fooi voor de weken waarin ze de groep rondrijden, tenminste als ze naar tevredenheid hun werk hebben gedaan. Een richtlijn voor de buschauffeur en bijrijder samen is 12 Euro per reiziger voor beiden. (Als er alleen een chauffeur is dan 7 Euro.) De Engelssprekende lokale reisbegeleider verwacht aan het einde ook een fooi, als hij/zij het werk goed heeft gedaan. Onze richtlijn is 12 Euro per reiziger voor de hele reis.

In Turkije kun je alles fotograferen, tenzij het militaire en 'strategische' objecten zijn (bruggen, vliegvelden of ambtelijke gebouwen). Veel mensen gaan graag op de foto, maar willen wel graag dat je later de foto naar ze opstuurt. Maar als je twijfelt, kun je beter om toestemming vragen. Als er geweigerd wordt, doe het dan ook niet. Wees voorzichtig met het fotograferen van gesluierde vrouwen, biddende mensen en plekken die volgens Turken geen positief beeld geven van hun land.

Fotomateriaal is in Turkije vrijwel overal te koop, maar het is nauwelijks goedkoper dan in Nederland. Let bij de aankoop wel goed op de bewaarplaats (niet in de zon) en de houdbaarheidsdatum van je nieuwe rolletjes. Diarolletjes zijn soms slechter te verkrijgen.

De Turkse munteenheid heet lira (TRL of TL). De koers wijzigt erg snel, maar was eind 2002 de volgende: 1.000.000 TRL = 1 euro. Voor een recentere koers kun je beter zelf bij de bank een navraag doen. Er zijn munten van 5000, 10.000 en 25.000 TRL en bankbiljetten van 10.000, 20.000, 50.000, 100.000, 250.000, 500.000 en 1.000.000 TRL. Let met het wisselen goed op al die nullen op je geldbiljetten. Een vergissing door een 500.000 lira biljet aan te zien voor een 50.000 lira biljet is zo gemaakt. Geld mag ongelimiteerd worden ingevoerd. Er is een maximale uitvoer van US $ 5000. Pinnen bij pinautomaten is veelal mogelijk in de grotere steden. Geld wisselen is voordeliger in Turkije, dan in Nederland of België. De internationaal erkende creditcards worden vrijwel overal in het land geaccepteerd, met uitzondering van de kleinere wegrestaurants en hotels. Banken en wisselkantoren zijn open van maandag t/m vrijdag van 8.30 tot 12.00 uur en van 13.30 tot 17.00 uur. Bewaar enkele wisselbewijzen, omdat daar naar gevraagd kan worden, als je bij vertrek je lira's weer terug wilt wisselen.

Wie in Turkije met enige aandacht voor hygiëne en huidverzorging vakantie viert, zal meestal geen gezondheidsproblemen tegen het lijf lopen. De gezondheidsvoorzieningen zijn goed in Turkije, maar artsen (doktor) spreken soms alleen Turks. Je herkent de praktijken aan grote uithangborden. Laat na een eventuele doktersbehandeling papieren invullen en ondertekenen voor je verzekering. Bewaar rekeningen. Met het oog op eventuele voortzetting van de behandeling elders is het verstandig een in het Engels gesteld rapport over de medische verzorging te vragen. Hieronder volgt een aantal zaken waarop gelet moet worden in verband met de gezondheid.

Eten en drinken Leidingwater is niet geschikt voor de consumptie. Mineraalwater (maden suyu) is meestal wel te koop. Als je een drankje bestelt vraag dan of ze er geen ijsklontjes in doen, omdat die meestal van ongekookt leidingwater worden gemaakt en ziektekiemen kunnen bevatten. De hygiëne in toeristische restaurants is over het algemeen redelijk goed. Eet bij voorkeur in drukke restaurants. De mensen eten er niet voor niets en de omloopsnelheid van het bereide eten is hoog. Pas op met salades die in gewoon kraanwater gewassen kunnen zijn. Was je handen goed voor je gaat eten en houd je vingernagels goed kort.

Zon en hitte De (sub)tropische zon is fel en vaak een belangrijke oorzaak van problemen. Verbranding en zonnesteken zijn makkelijker op te lopen dan je denkt. Mijd daarom de zon op de heetste uren van de dag, draag een hoofddeksel als je wandelt en gebruik een goede zonnebrandcrème. Die kan het beste van huis uit meegenomen worden. Bij snorkelen en andere watersporten is het raadzaam een T-shirt aan te houden. Drink veel, door de zon verlies je grote hoeveelheden vocht. Nog een opmerking over huidverzorging: maak er een gewoonte van om elk wondje, hoe klein ook, te behandelen met iets als jodium. Infecties zijn in de (sub)tropen snel opgelopen en vaak hardnekkig.

Diarree Het meest voorkomende gezondheidsprobleem naast verbranding is diarree. Vakantiegangers worden er vaak door getroffen als ze net een paar dagen weg zijn. In de meeste gevallen gaat het om een volstrekt onschuldig verschijnsel, dat veroorzaakt wordt door verandering in voedingsgewoonten, de hitte of door onschuldige bacteriën, waar je lichaam snel afweer tegen opbouwt. Het belangrijkste risico is de kans op uitdroging. Uitdroging betekent dat het lichaam meer vocht, zouten en glucose verliest dan het binnen krijgt. Een gevoel van lusteloosheid en slapte is het gevolg. Dit is te voorkomen door water met een O.R.S.-oplossing te drinken. Deze zakjes, die in Nederland en België bij de apotheek te verkrijgen zijn, bevatten alle mineralen en suikers die het lichaam verliest bij diarree. In plaats van deze oplossing kunnen ook frisdranken zonder koolzuur en stevig gezouten bouillon gedronken worden. Als de diarree gepaard gaat met flinke koorts, bloed in de ontlasting of hevige braakneigingen, dan is het verstandig een arts te raadplegen. Als de diarree meer dan enkele dagen aanhoudt zonder bovengenoemde bijverschijnselen, of als je moet reizen dan kun je een paar maal het medicijn Imodium innemen. Dit is een opiumachtig preparaat dat de darmen gedurende een aantal uren volledig stillegt.

Contactlenzen Contactlensdragers kunnen last krijgen van geïrriteerde ogen door stof en opstuivend zand. Neem als het even kan een reservebril mee.

Reisapotheek Een kleine reisapotheek zou kunnen zijn: pleisters, verband, watten, schaartje, thermometer, jodium of sterilon, pijnstillers, O.R.S.-zakjes, Imodium, middel tegen reisziekte, zonnebrandmiddel, oordoppen, pincet, een insectenwerend middel zoals DEET en een jeukverzachtende stift of zalf. Als je regelmatig essentiële geneesmiddelen moet gebruiken, neem dan een exacte omschrijving hiervan mee in het Engels of Duits (niet de merknaam, maar samenstelling en dosering zijn van belang). Neem een dubbele hoeveelheid mee voor de reisperiode en berg dit gescheiden op, zodat je een reservevoorraad hebt. Veel medicijnen zijn verkrijgbaar in de apotheken (eczane) in het hele land.

Vaccinaties Voor een bezoek aan Turkije is geen enkele inenting verplicht. Toch adviseren wij je om ruim op tijd contact op te nemen met het AMC in Amsterdam, de Travel Clinic in Rotterdam of de plaatselijke GG&GD. Zij kunnen je adviseren welke inentingen of tabletten raadzaam zijn (DTP, en Hepatitus-A).

De lente (april tot juni) en de herfst (september tot november) zijn het meest geschikt om te reizen. Het klimaat aan de Egeïsche en de Middellandse Zeekust is dan perfect, net als in Istanbul. In hartje zomer kan het erg heet zijn aan de kust; het is dan prettig om 's middags, net als de lokale bevolking, een siësta te houden gedurende het heetst van de dag. Van eind oktober tot begin april wordt het aan de kust rustig. Er is een beetje regen tussen mei en oktober, behalve aan de Zwarte Zeekust. Vanaf ongeveer midden-juni kunnen er in sommige gebieden flink wat muggen zitten

Kleinere winkels zijn in de meeste plaatsen open vanaf een uur of acht 's ochtends en blijven dan tot laat open. Ze kunnen wel tussen de middag sluiten. De grote zaken zijn open van maandag tot en met zaterdag van 9.00 tot 13.00 uur en van 14.00 tot 19.00 uur. Voor de postkantoren zie 'Post en telefoon'. Voor de banken zie 'Geld- en bankzaken'.

Veel musea zijn gesloten op maandag, maar dat is niet standaard zo. Het Topkapi Museum in Istanbul is juist op dinsdag dicht en het Mevlana Museum in Konya is elke dag open.

Hieronder staat wat bekend was bij het te perse gaan van deze editie. Deze informatie kan veranderen. Neem daarom altijd eerst contact op met het consulaat of de ambassade voordat je een visum aanvraagt.

Paspoort Controleer altijd of je paspoort nog lang genoeg geldig is voordat je vertrekt. Het moet bij vertrek uit Turkije nog zes maanden geldig zijn. Een fotokopie van je paspoort is een uitkomst, mocht je dit document onverhoopt verliezen (maak van de foto/naam pagina van het paspoort een fotokopie en stop deze elders in je bagage). In plaats van een paspoort kun je ook een Europese identiteitskaart gebruiken.

Visum Het visum is verkrijgbaar bij aankomst op de luchthaven in Turkije. De visumkosten bedragen circa 10 euro. Het visum is voor Nederlanders 3 maanden geldig, voor Belgen 6 weken. Ook kinderen die in het paspoort van hun ouders vermeld staan moeten een visum hebben. Reizigers met een andere nationaliteit moeten even navraag doen voor een eventueel visum bij de Turkse Ambassade in Nederland of België.

Douanebepalingen Je mag 5 liter sterke drank en 200 sigaretten invoeren. Voorwerpen van extreme waarde (sieraden en ongewoon dure fotoapparatuur of elektronische apparaten) worden bijgeschreven in je paspoort, als garantie dat je ze ook weer mee het land uitneemt bij vertrek. Het is illegaal om antiek (voorwerpen ouder dan honderd jaar) het land mee uit te nemen. Als je het toch doet en je wordt betrapt, kun je flink in de problemen komen. Invoer, gebruik en handel van marihuana en andere verdovende middelen is strikt verboden en wordt zwaar bestraft.

Post Turkse postkantoren (postahane) zijn herkenbaar aan de gele PTT-borden. Grote kantoren zijn open van maandag tot en met zaterdag van 8.00 tot 24.00 uur en op zondag van 9.00 tot 19.00 uur. De kleine kantoren zijn open op werkdagen van 9.00 tot 12.30 en van 13.30 tot 18.00 uur. Postzegels (posta pulu) kun je kopen op het postkantoor. Vraag om Uçak Ile (luchtpost) en schrijf dit ook op de envelop. Luchtpost naar Nederland of België doet er ongeveer een week over. Je kaarten kun je op het postkantoor ook het beste posten, omdat de gele brievenbussen niet frequent geleegd worden. Brieven voor het buitenland moeten in het vakje yurt disi gedeponeerd worden.

E-mail Sinds enkele jaren zijn er in wat grotere plaatsen internetcafés. Wie een Yahoo, Hotmail of vergelijkbaar adres aanvraagt, kan daar voor weinig geld (ca 2-3 euro per uur) berichten ontvangen en versturen.

Telefoon Bellen vanuit Turkije naar het buitenland verloopt meestal zonder problemen. Er zijn telefooncellen waar je kunt bellen met een telefoonkaart (telefon karti), die verkrijgbaar is bij de postkantoren. Er zijn ook telefooncellen waar je speciale jetons in moet gooien (maar dit maakt langzaam plaats voor de kaarttelefoons). Deze munten zijn verkrijgbaar bij het postkantoor. Voor internationale gesprekken heb je dan de maat büyük nodig. Bij de postkantoren kun je ook bellen. Je betaalt dan na afloop het aantal tikken. Als je vanuit Turkije naar Nederland of België wilt bellen, draai dan eerst 00, gevolgd door het landnummer (31 voor Nederland en 32 voor België), daarna het netnummer zonder de 0, dan het abonneenummer.

Vrijwel elke inwoner van Turkije spreekt Turks. Voor buitenlanders is het een lastige taal, maar met een woordenboekje, handen en voeten lukt het om een gesprek te voeren. Er is ook een goede kans dat je in het Nederlands of Duits wordt aangesproken door een ex-gastarbeider. In toeristische gebieden spreken veel mensen een Europese taal. In 1928 verving de Turkse leider Atatürk het Arabische schrift door het Latijnse alfabet. Turks is niet de enige taal die in Turkije gesproken wordt. De Koerden, Armeniërs en Arabieren hebben bijvoorbeeld hun eigen taal. Er is ook een groot aantal dialecten in Turkije. Hier volgt een korte woordenlijst:

Nederlands	Turks
Hallo	Merhaba
Goedemorgen	Günaydin
Goedenavond	Iyi akşamlar
Dank u wel	Teşekkür ederim
Alstublieft (bij vraag)	Lütfen
Ja / Nee	Evet / Hayir
o.k.	Tamam
Tot ziens (als je gaat)	Allaha ismarladik
Tot ziens (als je achter blijft)	Güle güle
Ik wil …	… istiyorum
Heel mooi	Çok güzel

Turkije is een veilig land om in te reizen. De meeste Turken zijn gastvrije en vriendelijke mensen. Stelen wordt in Turkije gezien als iets zeer laags. In vergelijking tot Nederland wordt er weinig gestolen. Op diefstal staan zware straffen. De criminaliteit neemt echter toe de laatste jaren. Het is dan ook verstandig om een dunne geldgordel met belangrijke papieren op het lichaam te dragen. Geld, dat je voor díe dag nodig hebt, stop je binnen handbereik, zodat je niet steeds met je grote flappen geld hoeft te wapperen. Laat je niet in met mensen die drugs aanbieden. Op de handel en het in bezit hebben van drugs staan in Turkije zeer zware straffen.

INFO TURKIJE

TURKIJE ACHTERGRONDINFORMATIE

Land en landschap