|
ISTANBUL
/ ZEE VAN MARMARA /
BOSPORUS
De
"Prachtige Poort" naar het Oosten
Deze uniek gelegen stad die
tegelijkertijd Europees en Aziatisch is, staat met twee werelden in verbinding.
De "blauwe parel" van de
sultans, die in de stormachtige jaren '20 het eindpunt was van de beroemde
Oriënt‑ Express, brengt de reiziger nog steeds in vervoering.
De stad Istanbul is, evenals
Rome, gebouwd op zeven heuvels en gevestigd op het kruispunt van de Zwarte Zee,
in het noorden, en de Zee van Marmara, in het zuiden. De Bosporus, een zeestraat
met een lengte van 38 km, die tussen de heuvels van Europa en Azië slingert,
verdeelt de stad in twee gedeeltes. De Gouden Hoorn doorbreekt op zijn beurt de
stadsstructuur. Istanbul "de Prachtige", gehuld in een aangename nevel en volle
nicht van Venetië "de Serenissima", is een fascinerende stad. Misschien wordt
dit veroorzaakt door zijn complexe topografie: de stad wordt in drie gedeeltes
opgesplitst door de Bosporus, waarover een indrukwekkende brug loopt (1.074 m
lang) die in 1973 in gebruik is genomen, en door de Gouden Hoorn, een zeearm,
die op zijn beurt het Europese stadsdeel in twee wijken verdeeld: Eminönij en
Beyoglu. De eerste wijk bevat de meeste historische monumenten; de tweede,
bereikbaar via de Atatürk- en de Galatabrug, heeft met zijn winkelstraten en
het Taksim - plein het karakter van een moderne stad. Istanbul heeft meer dan
600 moskeeën, die elk tot aan zes minaretten kunnen bezitten.
WETENSWAARDIGHEDEN
Inwonertal: 6,4 miljoen
inwoners (1992). Ongeveer 12 miljoen (2008)
Godsdienst: Islam / Taal: Turks
Munteenheid: Turkse lira /
Luchthaven: Atatürk
Belangrijkste wijken: Sultanahmet, Stamboul, Beyoglu, Eminönü
Istanbul, het rijkste en
meest indrukwekkende culturele centrum van Klein - Azië, is eveneens de
economische en commerciële hoofdstad van Turkije. Deze immense metropool, die is
ontstaan uit de vermenging van volkeren en culturen, heeft een zeer
kosmopolitisch karakter. Moslims, joden en christenen, maar ook maronitische,
Koerdische, Griekse, Servische, Georgische, Arabische en Russische minderheden
dragen bij aan de verrijking van deze stad.
Wonderen van het oude Constantinopel
Talrijke beschavingen hebben
er hun sporen nagelaten. De stad die om
beurten Byzantium, Constantinopel en Istanbul werd genoemd, is altijd
schitterend en fascinerend, uitbundig en kosmopolitisch geweest.
Sinds het bronzen tijdperk
is Istanbul, de voormalige hoofdstad van drie grote rijken en keerpunt voor
karavanen die kruiden en zijde uit het Oosten op de Westerse markten brachten,
de uitverkoren stad geweest van rijke beschavingen. Hettieten, Grieken en
Romeinen hebben deze doorgang begeerd. De stad was, als onbetwiste heerser van
het Nabije Oosten, eeuwenlang het middelpunt van alle imperia en onderwerp van
alle begeertes. De stad, die eerst Byzantium heette, speelt vanaf de 7e eeuw
voor Christus een belangrijke commerci6e en strategische rol. In 330 maakte
keizer Constantijn de Grote de stad tot hoofdstad van het Oost - Romeinse Rijk
en gaf het de naam "Tweede Rome", maar het is de populaire benaming
Constantinopolis die is blijven bestaan. De stad ondergaat grote veranderingen.
Een keizerlijk paleis, een forum, en nieuwe vestigingsmuren worden gebouwd,
evenals de eerste christelijke kerken (het Christendom is staatsgodsdienst). In
de 5e eeuw, na de val van Rome, is het Byzantijnse rijk, dat onder invloed van
de Griekse cultuur staat, op het toppunt van zijn macht. Na verloop van tijd
maken Turken uit Mongolië, Afghanistan en Turkestan zich meester van dit sieraad
van de geciviliseerde wereld. Als sultan Mehmet II de Veroveraar de stad in 1453
verovert, wordt Istanbul de hoofdstad van het Osmaanse rijk, dat zijn hoogste
bloei bereikt onder het bewind van Süleyman de Schitterende (1520-1566) en stand
zal houden tot aan het einde van de Eerste Wereldoorlog.
KLIMAAT
Warm in de zomer, maar
getemperd door noordenwinden uit Rusland; koud in de winter, met zuidenwinden
die het klimaat verzachten. Gemiddelde temperatuur: 3° C tot 8° C in januari,
19° C tot 28° C in augustus.
BEZIENSWAARDIGHEDEN
Topkapi - paleis, Aya -
Sofya, de Blauwe Moskee, de oevers van de Bosporus, de Gouden Hoorn, de Grote
Bazaar, de Specerijen Bazaar (Egyptische Bazaar).
BOSPORUS EN OMGEVING
Tussen
Europa en Azië
De Zee van Marmara is een binnenzee op de grens van Europa en
Azië die de verbinding vormt tussen de Zwarte Zee en de Egeïsche Zee.
De Zee van Marmara, de
kleine randzee van de Middellandse Zee die in vroeger tijden Propontis werd
genoemd, scheidt het Europees deel van Turkije in het noorden van het Aziatisch
deel in het zuiden. Deze binnenzee is ontstaan door aardverschuivingen die
plaatsvonden aan het begin van het Quartair. Het zeer reliëfrijke noordelijke
deel, waar diepten van meer dan 1000 m voorkomen, maakt deel uit van een reeks
verzakkingsbekkens die zich over meer dan 1000 km uitstrekken. Het zuidelijk
deel is vrij ondiep. Uit de kwartsmassa's die de zeestromen hebben kunnen
weerstaan, zijn eilanden ontstaan. De Zee van Marmara staat via de Bosporus in
het noordoosten in verbinding met de Zwarte Zee en via de Dardanellen in het
westen met de Egeïsche Zee. Dankzij deze twee zeestraten wordt het
wateroverschot in de Zwarte Zee via de Zee van Marmara afgevoerd naar de
Egeïsche Zee. De sterke oppervlaktestromingen in de Zee van Marmara (tot wel 4,5
knopen) worden veroorzaakt door het verschil in dichtheid tussen het water van
de Egeïsche Zee en het water van de Zwarte Zee, dat zoeter is doordat hierin
veel rivieren in uitmonden. Op grote diepte wordt het zwaardere water van de
Egeïsche Zee teruggestuwd naar de Zee van Marmara en de stroming die hieruit
ontstaat is aanzienlijk zwakker. De Zee van Marmara is zeer visrijk en daarom
voor de Turkse visserij economisch veel interessanter dan de Egeïsche Zee.
Thracië in het noordwesten is een steppeachtig plateau zonder reliëf. De
zuidkust wordt ingenomen door vrij lage oude gebergten waar enkele spitse toppen
hoog bovenuit steken, zoals de Ulu Dag (2543 m), ten zuidoosten van Bursa.
CIJFERS
Opp.: 11.500 km²
/ Lengte: 280 km / Breedte: 80 km /Gemiddelde diepte: 250 m /Maximale diepte: 1389 m, in
een trog
Bosporus: 30 km lang / 300 tot 3.000 m breed
Dardanellen: 65 km lang / 1300 tot 7.000 m breed.
BEZIENSWAARDIGHEDEN
Istanbul, de Bosporus,
Yalova, Termal (bij Yalova), Iznik, Bursa, Ulu Dag, Qanakkale, schiereiland
Gelibolu, Troje, Abydos, Büyük Ada, Prinsen Eilanden.
KLIMAAT
Warme, vochtige zomer, koude
winter. Gemiddelde temperaturen: 5° C in januari, 27° C in juli.
Een felbegeerde doorgang
Te allen tijde is er strijd gevoerd om de Zee van Marmara,
gelegen midden in een strategisch gebied met een zeer rijk verleden.
Door de eeuwen heen zijn de
Zee van Marmara en de aangrenzende zeestraten Bosporus en Dardanellen een
twistappel tussen verschillende landen. De Bosporus is een van de drukste
vaarwegen ter wereld. Het gebied, dat al 3000 jaar voor het begin van onze
jaartelling bewoond was, werd in de 12e eeuw v. Chr. veroverd door de Achaiërs.
In 480 v. Chr. slaagden de Perzen erin de Bosporus over te steken, maar ze
werden al snel door de Grieken teruggedrongen. Alexander maakte de oversteek in
334 v. Chr. Geleidelijk kregen de Byzantijnen de handel op beide oevers stevig
onder controle, maar de Arabieren slaagden er tot drie keer toe in de Zee van
Marmara binnen te dringen. In de Middeleeuwen waren de Italianen nadrukkelijk in
bet gebied aanwezig, maar in 1356 vielen de Dardanellen in handen van de
Ottomanen. De Venetiërs, en korte tijd later de Russen, probeerden de Ottomaanse
vloot te verslaan, in beide gevallen tevergeefs. Na de Eerste Wereldoorlog kreeg
Turkije de macht over de Dardanellen. Hoewel deze zeestraat nog steeds een
militaire zone is, ontwikkelt het toerisme zich er snel. Koopvaardijschepen en
cruiseschepen passeren de zeestraat in het algemeen 's nachts. De vooral in het
zuiden zeer vruchtbare kuststreken behoren tot de dichtstbevolkte gebieden van
Turkije. Ook is meer dan de helft van de industrie in dit deel van het land
gevestigd.
WETENSWAARDIGHEDEN
• Belangrijkste havens:
Istanbul, Izmir, Yalova, Tekirdag, Gelibolu, Bandirma, Gemlik, Kararmirsel,
Kartal
BRONNEN
VAN INKOMSTEN
Visserij. Tabak. Leer.
Bruinkool, steenkool, staal. Industrie: voedingsmiddelen, landbouwwerktuigen,
chemie, geneesmiddelen. textiel, werktuigen, raffinaderijen, papier, cement,
zeep.
ISTANBUL IN
DE WINTER
"Het binnenste van de zeestraat"
De vanwege de bochten nu eens brede en dan weer smalle Bosporus
verandert onophoudelijk van uiterlijk en geeft steeds weer een ander landschap
te zien.
De Straat van Bosporus
straat verbindt de Zwarte Zee met de Middellandse Zee via de Zee van Marmara en
de Dardanellen. Met een lengte van 30 km en een wisselende breedte (van 550 m
tot meer dan 3000 m) slingert hij zich een weg tussen het Europees en het
Aziatisch continent. De Europese oever is met 31 km iets korter dan de
Aziatische oever (38 km). De diepte is overal minstens 50 m en bedraagt voor de
kust van Kandili zelfs 120 m. De Bosporus, die zich waarschijnlijk tijdens het
Quartair gevormd heeft, bestaat tussen zijn bochten uit zeven achtereenvolgende
bekkens met woelig water. Deze voortdurende beweging in de zeestraat ontstaat
door verschillende stromingen en door de vermenging van watermassa’s met
verschillende dichtheid. Aan de oppervlakte van de Bosporus voert namelijk een
stroming het minder zoute en lichtere water van de Zwarte Zee naar de Zee van
Marmara, terwijl in tegengestelde richting een dieptestroming het zoute water
van de Zee van Marmara naar de Zwarte Zee verplaatst. Het zoute water wordt
echter meestal bij de uitgang van de zeestraat tegengehouden en vermengt zich
dan met het water van de oppervlaktestroming. Hierdoor neemt het zoutgehalte in
de Zwarte Zee nauwelijks toe, dat aanzienlijk lager is dan in de Zee van Marmara
en de Middellandse Zee doordat er veel rivieren in uitmonden. De hydrologische
omstandigheden zorgen ook voor een zeer rijke waterfauna. Doordat veel
vissoorten er twee keer per jaar langstrekken, speelt de visserij van oudsher
een belangrijke rol in de plaatselijke economie. Voor scheepvaart zijn de
omstandigheden gunstig, hoewel het door de onstuimigheid van het water voor
kleine bootjes soms moeilijk is om aan te leggen. De beide oevers, waarlangs
baaien en haventjes elkaar afwisselen, hebben een rijke geschiedenis en behalve
als waterweg is de zeestraat op zichzelf al een reis naar Turkije waard.
CIJFERS
Lengte: 31 km /
Breedte: 550 tot 3000 m Diepte: tussen 50 en 120 m
Toegang tot de Zwarte Zee
Deze kronkelige zeestraat tussen Europa en Azië is tegenwoordig
een internationale scheepvaartroute van de eerste orde.
BEZIENSWAARDIGHEDEN
Istanbul: Aya Sofia, de vele
monumenten uit de Romeinse tijd, het Topkapi - paleis, de moskeeën, de bazaars.
De oevers van de Bosporus en de forten. De eilanden in de Zee van Marmara.
Boottochten.
BRONNEN
VAN INKOMSTEN
Visserij (buitengewoon rijke
fauna). Doorgang tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee toegankelijk voor
de internationale koopvaardij; olietransport vanuit Centraal - Azië.
In de Oudheid diende de
Bosporus voornamelijk als verbinding tussen het Europees en het Aziatisch
continent. Met een westoever die gemakkelijker te bereiken was dan de
Dardanellen vormde de zeestraat de toegangspoort tot de wereld van de Zwarte Zee
en de Griekse koloniën in Azië. Hoewel de Bosporus een belangrijke zeeweg was,
vestigden de Hellenen geen nederzettingen op zijn oever, maar gaven zij er de
voorkeur aan hun steden (Byzantium, Chalcedony te stichten bij de ingang van de
zeestraat op de noordkust van de Zee van Marmara. Enkele ruïnes van burchten,
zoals die van Anadolu Kavagi, maken echter duidelijk dat deze verbinding al in
een vroeg stadium van grote betekenis was. Een paar forten uit het begin van de
14e eeuw, halverwege de Bosporus, maken nog steeds deel uit van het landschap
van de zeestraat. Maar de ontwikkeling en bevolking van de oevers van de
Bosporus is vooral het werk geweest van de Turken. Al in de 15e eeuw heten de
sultans er prachtige zomerpaleizen bouwen, waar zij met hun hofhouding
vertoefden om de zomerse hitte van Istanbul te ontvluchten. Vanaf de 17e eeuw
verrezen er aan de waterkant fraaie herenhuizen met tuin. Aan het einde van de
19e eeuw raakte de Bosporus door de opkomst van lustoorden ook in trek bij het
gewone volk. Inwoners van Istanbul kwamen zich ontspannen in de cafés en parken.
Hoewel beide oevers tegenwoordig aan de Republiek Turkije toebehoren, vormt de
Bosporus samen met de Zee van Marmara en de Dardanellen een internationale
vaarweg in de zin van de conventie van Montreux. Koopvaardijschepen hebben er
onbeperkte toegang, maar voor oorlogsschepen gelden strikte voorwaarden.
KLIMAAT
Mediterraan klimaattype,
iets koeler aan de monding in de Zwarte Zee (Boven - Bosporus).
  
|
