Raid van de politie, venters weg

Bij Topkapi aangekomen ging ik gauw op zoek naar een hotel.  Het werd hotel Ozvuran, gelegen achter de oude stadspoorten van Byzantium (Topkapi betekent "Kanonnenpoort") en een van de betere rond een pleintje gesitueerde echte Turkse hotelletjes in de prijsklasse van 300 tot 700 lira.  Op het plein werd druk handel gedreven, illegaal wel te verstaan.  Op het ogenblik dat ik aankwam hoorde ik in de verte politiesirenes loeien, waarop de armoedige venters vliegensvlug hun boeltje inpakten en met hun handkarren in alle windstreken vluchtten.  Het plein bleef leeg achter, bezaaid met fruit, papier en lege kisten.  De politie viste dus achter het net, maar ik verdenk hen ervan dat ze opzettelijk zo vroeg en opvallend hun komst aankondigden. Zó lomp kan een dienaar van Hermandad ook in Turkije niet zijn!  

Hotel bij Topkapi - busstation

In de hal van het hotel werd ik al gauw aangeklampt door de zoveelste gastarbeider.  Cengiz ('aus Hamburg') had er reeds enkele dagen logies gevonden en wachtte totdat iemand zijn krakkemikkige Fordbusje zou kopen.  Het ding stond buiten.  Eenmaal verkocht, dan zou hij met de bus naar zijn "zweite Heimat" terugkeren. Misschien zit hij nu nog te wachten op een potentiële koper, want het leek me een uiterst gevaarlijk voertuig!  Cengiz wilde nog met mij uit, ik kon hem met een smoesje en de waarheid (ik was moe!) afwimpelen. Ondanks mijn vermoeidheid (ook reizen kan afmattend zijn) ging ik om 8 uur op zoek naar een apotheek .

Voetballende jeugd

In die buurt waren ook een aantal opgeschoten jongeren aan het voetballen. De sfeer die er omheen hing deed me sterk denken aan die uit mijn jeugd toen we in de zomeravonden op de Bult met zijn allen achter de bletter van Akkie B. aanholden.  Hier werd stiekem aan het eerste sigaretje getrokken en werden oudere jongens bestookt met vragen aangaande het vrouwelijke geslacht. Ik bekeek een en ander een tijdje vol melancholie en zag dat het gekrakeel over wie er nu wel of niet mag meespelen een internationaal fenomeen is.  Zwaarmoedig werd ik ook op de Otogar Topkapi, waar ik daarna een kijkje ging nemen.  Er was nauwelijks licht; evenals in de Oostbloklanden heeft de energiebesparing in Turkije veel meer greep op het avondleven dan in het steen en been klagende Europa, waar in uitgestorven winkelcentra 's avonds nog een zee van licht is!  Er werd druk gehandeld en alles ademde weer een armoedige Oosterse sfeer met talloze venters, schoenpoetsers, mobiele eetkraampjes, smekende bedelaars; het was er kortom een drukte van belang.  In een smerig achterafcafeetje, waar schijnbaar alleen de haveloze kooplieden kwamen, zat ik een uurtje te mijmeren over dit alles.  Voor 5 consumpties o.a. een relatief duur mandarijnensapje, moest ik zegge en schrijve Fl 1,05 afrekenen!  Op deze manier zou ik nooit van mijn geld afraken.

Dag 27   /   Donderdag, 5 augustus

Een partijtje afdingen

Om 9 uur werd ik weer wakker, enigszins paniekerig want ik kon geen lucht krijgen.  Mijn luchtwegen zaten vol slijm en troep en het duurde een tijdje voor ik alles verwijderd had.  Het beloofde een bloedhete dag te worden, want de voortekenen hiervoor bedriegen zelden.  Zo was de lucht strak blauw en de atmosfeer nu al klam en broeierig.  Voor deze dag had ik een uitgebreid programma opgesteld, uiteindelijk zou het mijn laatste dag in Turkije zijn. Met de dolmusj ging ik naar het centrum.  Allereerst zocht ik een fotozaak op, waar ik mijn teveel aan nog in de verpakking zittende flitslampjes wilde slijten.  Ik had ze voor fl 18,- (= L 1.000) in Nederland aangeschaft. In Turkije kostten ze nieuw L 1.600. De fotograaf had belangstelling, dat wist ik vooraf al.  Ik vroeg L 1.000, maar hij bood slechts 400.  Ik zakte tot 800, maar hij bleef bij zijn 400.  Toen richtte ik me verwensingen slakend tot andere klanten, de fotograaf als een uitzuigen bestempelend. Resultaat, hij bood 500.  Ik zakte tot 700, maar opnieuw hield hij zijn been stijf en herhaalde hij zijn aanbod van 500.  Diep beledigd draaide ik me om en met veel misbaar begaf ik me naar de uitgang.  Toen ik op de drempel stond, riep hij me terug.  Nu bood hij 600.  Daar ik het spelletje moe was ging ik hiermee akkoord.  De omstanders keken geamuseerd toe, want alles had zich nogal komisch afgespeeld vanwege mijn gastarbeider-Turks.  

Ik een Vlaming?

In de Pamukbank waar ik mijn restant ter waarde van 70 keiharde Nederlandse guldens aan Turks geld wilde wisselen, kreeg ik nul op mijn rekwest.  Ik diende me voor wisselen in vreemde valuta tot het hoofdkantoor in Beyoglu te wenden.  Ik kreeg het gevoel dat ik van het kastje naar de muur gestuurd werd (in Ankara was het me ook al twee keer mislukt!), maar besloot toch 's middags tijd uit te trekken voor dat hoofdkantoor.  Een Amerikaan en een Hollander schenen dezelfde problemen te hebben.  Toen ik tot de laatste het woord richtte om hem te helpen, keek hij verbaasd op.  "Hee, jij spreekt Nederlands," constateerde hij gevat, "Kom je soms uit België?" "Nee," antwoordde ik, "ik kom uit Zuid-Nederland."' Zou hij echt een Limburgs accent niet van een Vlaams kunnen onderscheiden? Waarschijnlijk niet.

Terugreis herbevestigen niet nodig

Op weg naar de beroemde moskeeën sloeg ik leesvoer voor onderweg in: "Frankfurter Allgemeine Zeitung", "The Guardian",  "Le Monde",  "Newsweek" en "Time". Aan het Aya Sophia-plein lag een kantoor van Magic Bus.  Gezien mijn eerdere ervaringen op de heenreis ging ik hier voor alle zekerheid toch maar even informeren of de bus de volgende dag inderdaad zou vertrekken en zo ja, op welke plaats en welk tijdstip. Men verzekerde mij ("Men" was een Amerikaanse neger die blijk gaf zes talen vloeiend te spreken!) dat ik mij geen enkele zorg hoefde te maken.  Ondanks die geruststelling bleef ik me ten aanzien van die reis niet op mijn gemak te voelen.  En inderdaad bleken ook hier mijn voorgevoelens me niet te bedriegen.  

Topkapi - paleis

In de nabijheid ligt het wereldberoemde paleis van de oude sultans, het serail Topkapi (niet te verwarren met het autobusstation).  Drie uur lang dwaalde ik er rond.  In 1980 had ik het paleis reeds eenmaal bezocht, maar dat bezoek duurde slechts een uurtje.  Het paleis werd in 1478 voltooid, tot 1855 was het residentie van de sultans.  Daarna werd het Dolmabahce-paleis aan de Bosporus  residentie (ook bezocht in 1980, vanuit Roemenië met een ééndaagse reis).  Het is een zeer uitgebreid complex van gebouwen, nu onder meer musea, schatkamers (van de voormalige kroonjuwelen), toonkamers, harems, binnenhoven, kiosken en erkers die uitkijken over de Bosporus, kerken en moskeeën.  Ik bezocht er achtereenvolgens de porseleinverzameling (kontakten met China!), het binnenhof, de schatkamers (voor miljarden guldens aan kostbaarheden als kronen, gouden bedden, flessen bewerkt met edelstenen, zwaarden ingelegd met topazen, smaragden, etc.) en het restaurant, waar ik niets at maar alleen dronk.  Dit was de derde dag dat ik min of meer aan het vasten was, enkele vruchten zoals appels uitgezonderd.  

Wisselproblemen

Vanuit het Topkapi-paleis nam ik de bus naar het Taksim-plein om in de buurt daarvan het centrum van de banken op te zoeken.  Aan een willekeurige voorbijganger vroeg ik de weg.  Hij wist het ook niet, maar hielp me toch.  Hij sprak redelijk Engels (en wilde dus met mij oefenen), 19 jaar oud en op zoek naar werk, want als oudste zoon moest hij zijn werkeloze vader bijstaan in het onderhouden van het 7-koppige gezin.  Hij zocht een baantje in de horecasector, waar hij zijn kennis van het Engels kon gebruiken.  Door hem kon ik doordringen tot het Mekka van de Pamukbank. Daar kreeg ik een koude douche zonder weerga te verwerken. Men weigerde mij geld te wisselen omdat ik zogenaamd niet genoeg in Turkije had opgemaakt.  Dat laatste zou wel eens kunnen kloppen;  met al die gastvrijheid en die bespottelijk lage prijzen heb je helemaal niet de gelegenheid daartoe.  Het kwam erop neer dat ik luxehotels had moeten nemen en zo.  

Uiteindelijk toch geld

Ik zou en moest echter Duitse marken hebben, anders zou ik mijn visum aan de Bulgaarse grens niet kunnen kopen, evenmin als andere dingen onderweg zoals eten en drinken.  Enfin, het duurde een half uur voordat ik met bluf, grappen (bijv. het overgebleven Turkse geld op de grond smijten en er op trappen om aan te tonen dat ik er toch niets anders mee kon doen) en koppige volharding tot de algemeen directeur werd toegelaten. Met hem kon ik een deal maken, zodat ik uiteindelijk toch aan mijn Duitse marken kwam.  In een half uur tijd had ik het hele kantoor in rep en roer gebracht. Er waren geen loketten en er stonden pal achter de lange balie zo'n tien schrijfbureaus waarachter de klerken met belangstelling mijn show gadesloegen; een welkome afleiding voor hen.  Bovendien ging hun directe chef af, op order van zijn directeur moest hij me alsnog geld wisselen.  De directeur had ik gechanteerd met het vooruitzicht dat ik in Nederland de pers zou inschakelen om de reisbureaus te bewerken, antireclame tegen vakantie in Turkije zou aanzwengelen en zijn naam zou noemen als boosdoener die al die anti-Turkse activiteiten op zijn geweten had.  Nou, de staat Turkije zit dringend verlegen om vreemde valuta.  Dé bron om eraan te komen zonder echte tegenprestatie te leveren (in productie bedoel ik) vormt natuurlijk het toerisme.  Om hem te intimideren sprak ik opzettelijk vijf talen dooreen tegen hem. Mijn tactiek was in ieder geval succesvol en zegevierend verliet ik de bank, echter niet na me poeslief bij alle beambten die ik uitgescholden had te verontschuldigen, met name bij de dames van het gezelschap.

Cola op een terrasje

Cafer, de Turkse jongen die me de weg had gewezen, stond perplex.  Hij had zich tijdens het hele spektakel afzijdig gehouden en terecht, het zat erin dat hij als medeplichtige van mij werd aangewezen, voor hem was mijn gedrag dan ook veel riskanter dan voor mijzelf.  Ik bood hem een cola op een terrasje aan en wij oefenden nog wat Engels.  Vreemd genoeg verstond hij mijn Turks vaker niet, blijkbaar was hij te veel gefixeerd op mijn Engels.  Na hem nog veel succes toegewenst te hebben met zijn pogingen om werk te vinden, sprong ik in de bus naar Topkapi Otogar. Na enig zoeken vond ik het kantoor van Bosfor, de busonderneming waarmee ik naar München reisde. Er zijn daar honderden reisagentschappen vertegenwoordigd die elk voor zich reclame maken.  Tussen die bonte opschriften, duizenden reizigers en honderden bussen vond ik uiteindelijk het kantoor dat ik zocht.  Daar verzekerde men mij nogmaals dat ik niet hoefde te reserveren voor de volgende ochtend.  Als ik er om zeven uur was zou er geen enkel probleem zijn.  Nog steeds niet gerust sloeg ik in een belendende winkel enkele souvenirs van Turkije in: cassettes, rozenwater, lucifers, stickers.

Wat vind je van Turkije?

In ieder geval bleef ik tot acht uur wat rusten, waarna ik naar de illegale markt ging om eet- en drinkbare souvenirs in te slaan.  Ik kocht worst, kaas, crackers en appels voor onderweg (alleen de 1aatste twee at ik op, de rest smeet ik weg omdat ze na twee dagen toptemperatuur bedorven waren).  Verder kocht ik twee flessen raki aan een drank- en sigarettenkiosk.  Bij dit "büfet" sprak ik voor mijn doen weer uitstekend Turks; eerlijkheidshalve moet ik toegeven dat het steeds geijkte gesprekken betrof die ik inmiddels in het Turks kon dromen: "Hoe heet je?  Waar kom je vandaan?  Hoe oud ben je?  Ben je getrouwd? Wat doe je voor de kost?  Waar heb je Turks geleerd?  Waar ben je geweest in Turkije?  Wat vond je het leukste?  Bevalt Turkije je?" Op dit laatste antwoordde ik altijd genuanceerd.  Ik stelde de tegenvraag: wat van Turkije?  De vrouwen, de mannen, het weer, het eten, de gastvrijheid?